Δημοσιονομικός «αέρας» 750 εκατ.€ για το 2026 – Αρωγός η ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες

Πρόσθετο χώρο για ελαφρύνσεις ύψους περίπου 0,3% του ΑΕΠ –δηλαδή κοντά στα 750 εκατ. ευρώ– εντοπίζει για το 2026 το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής, μετά και την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, σύμφωνα με ανάλυσή του για τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της Ε.Ε.

Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρίσκεται ένα νέο εργαλείο εποπτείας, ο λεγόμενος «Λογαριασμός Ελέγχου». Πρόκειται για μηχανισμό που συγκρίνει σε ετήσια βάση τις πραγματικές καθαρές πρωτογενείς δαπάνες με τη συμφωνηθείσα δημοσιονομική πορεία. 

Εφόσον οι αποκλίσεις ξεπεράσουν συγκεκριμένα όρια –περίπου 0,3% του ΑΕΠ σε ένα έτος ή 0,6% σωρευτικά– και δεν συνδέονται με έκτακτες περιστάσεις (όπως μια σοβαρή κρίση), τότε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να κινήσει διορθωτική διαδικασία.

Πώς «βγαίνει» η τριετία 2024-2026

Για την Ελλάδα, το σημείωμα επισημαίνει ότι το 2024 καταγράφηκε μείωση των καθαρών δαπανών κατά 0,2%. Με βάση τον Κρατικό Προϋπολογισμό 2026, οι καθαρές δαπάνες προβλέπεται να αυξηθούν κατά 4,4% το 2025 και κατά 5,7% το 2026. Έτσι, η σωρευτική αύξηση της περιόδου 2024-2026 ευθυγραμμίζεται με τη σύσταση του Συμβουλίου για συνολική αύξηση 9,9%.

Παρότι η πρόβλεψη για το 2025 υπερβαίνει το ετήσιο όριο, η εικόνα της τριετίας παραμένει συμβατή. Ο λόγος;

• το «μαξιλάρι» της μείωσης δαπανών το 2024 και
• το γεγονός ότι, μετά την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, ο Λογαριασμός Ελέγχου δείχνει αρνητικό σωρευτικό υπόλοιπο περίπου -0,3% του ΑΕΠ το 2026, δηλαδή κάτω από το ανώτατο επιτρεπτό όριο.

Τι σημαίνει πλέον «δημοσιονομικός χώρος»

Το Γραφείο Προϋπολογισμού ξεκαθαρίζει ότι στο νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο τα πράγματα δεν λειτουργούν όπως παλιά. Η υπεραπόδοση στα πρωτογενή πλεονάσματα δεν μεταφράζεται αυτόματα σε χώρο για νέες δαπάνες ή μειώσεις φόρων, καθώς κάτι τέτοιο θα παραβίαζε τη συμφωνημένη πορεία με την Κομισιόν.

Αντίθετα, αυτή η υπεραπόδοση μπορεί να αξιοποιηθεί:

• για ταχύτερη μείωση του δημόσιου χρέους και
• για τη δημιουργία δημοσιονομικών «μαξιλαριών», που λειτουργούν ως ανάχωμα σε περιόδους οικονομικής επιβράδυνσης.

Πού κρύβονται οι πραγματικές ελαφρύνσεις

Σύμφωνα με το σημείωμα, πρόσθετος και ουσιαστικός δημοσιονομικός χώρος μπορεί να δημιουργηθεί μόνο μέσω μόνιμων παρεμβάσεων στο σκέλος των εσόδων.
Η εφαρμογή ενεργητικών μέτρων πολιτικής (DRMs) –όπως η διεύρυνση της φορολογικής βάσης ή οι αλλαγές φορολογικών συντελεστών– που αποδίδουν μόνιμα έσοδα, επιτρέπει την αναθεώρηση της πορείας των καθαρών δαπανών. Μόνο έτσι μπορούν να νομοθετηθούν μόνιμες φοροελαφρύνσεις ή πρόσθετες δημόσιες δαπάνες χωρίς δημοσιονομικό ρίσκο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπως τονίζεται, είναι τα αυξημένα μόνιμα φορολογικά έσοδα  από τον περιορισμό της φοροδιαφυγής. Αυτά ήταν που δημιούργησαν τον αναγκαίο χώρο για να αναθεωρηθεί η πορεία των καθαρών δαπανών και να προχωρήσουν οι μόνιμες φοροελαφρύνσεις που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ τον περασμένο Σεπτέμβριο.